બ્રહ્માંડના સૌથી સામાન્ય ૧૦ તત્વો

ચોક્કસ, બ્રહ્માંડમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા ૧૦ તત્વો વિશેનો લેખ નીચે મુજબ છે:

બ્રહ્માંડના સૌથી સામાન્ય ૧૦ તત્વો: એક વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ

આપણું બ્રહ્માંડ અબજો તારાઓ, આકાશગંગાઓ અને રહસ્યમય પદાર્થોથી બનેલું છે. વિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો આ આખું બ્રહ્માંડ અમુક ચોક્કસ રાસાયણિક તત્વોનું બનેલું છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, આખા બ્રહ્માંડમાં માત્ર ૧૦ તત્વો જ એવા છે જેનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે. ચાલો જાણીએ આ તત્વો વિશે.

૧. હાઇડ્રોજન (Hydrogen – 73.9%)

હાઇડ્રોજન બ્રહ્માંડનું સૌથી સરળ અને સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતું તત્વ છે. તે તમામ તારાઓનો મુખ્ય ઘટક છે. સૂર્યમાં થતી ન્યુક્લિયર ફ્યુઝન પ્રક્રિયામાં હાઇડ્રોજન જ બળતણ તરીકે વપરાય છે.

૨. હિલિયમ (Helium – 24.0%)

બીજા ક્રમે આવતું હિલિયમ બ્રહ્માંડના કુલ દ્રવ્યનો લગભગ ૨૪% હિસ્સો ધરાવે છે. તે પણ તારાઓમાં વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

૩. ઓક્સિજન (Oxygen – 1.0%)

જોકે ઓક્સિજન પૃથ્વી પર જીવન માટે સૌથી મહત્વનું છે, પરંતુ સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં તે ત્રીજા ક્રમે આવે છે. તે તારાઓની અંદર થતી પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન બને છે.

૪. કાર્બન (Carbon – 0.5%)

કાર્બનને “જીવનનો પાયો” કહેવામાં આવે છે. પૃથ્વી પરના તમામ સજીવો કાર્બન આધારિત છે. બ્રહ્માંડમાં તેનું પ્રમાણ અડધા ટકા જેટલું છે.

૫. નિયોન (Neon – 0.13%)

નિયોન એક ઉમદા વાયુ (Noble Gas) છે. તે પૃથ્વી પર દુર્લભ હોઈ શકે છે, પરંતુ તારાઓમાં અને બ્રહ્માંડના વાયુઓના વાદળોમાં તે પાંચમા ક્રમે આવે છે.

૬. આયર્ન/લોખંડ (Iron – 0.11%)

લોખંડ એ ભારે તત્વોમાં સૌથી સામાન્ય છે. જ્યારે કોઈ મોટો તારો સુપરનોવા બને છે, ત્યારે મોટા પ્રમાણમાં લોખંડ અવકાશમાં ફેલાય છે. પૃથ્વીનું કેન્દ્ર (Core) પણ મુખ્યત્વે લોખંડનું બનેલું છે.

૭. નાઇટ્રોજન (Nitrogen – 0.1%)

નાઇટ્રોજન વાયુ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં સૌથી વધુ છે, પરંતુ સમગ્ર બ્રહ્માંડની દ્રષ્ટિએ તે સાતમા ક્રમે છે. તે એમિનો એસિડ અને ડીએનએ (DNA) ના નિર્માણ માટે જરૂરી છે.

૮. સિલિકોન (Silicon – 0.07%)

સિલિકોન મુખ્યત્વે પથ્થરો અને ગ્રહોના પોપડામાં જોવા મળે છે. પૃથ્વી જેવા ખડકાળ ગ્રહોના નિર્માણમાં સિલિકોનનો ફાળો ઘણો મોટો છે.

૯. મેગ્નેશિયમ (Magnesium – 0.06%)

મેગ્નેશિયમ એ વિશાળ તારાઓના જીવનચક્ર દરમિયાન ઉત્પન્ન થતું તત્વ છે. તે ગ્રહોના બંધારણમાં એક મહત્વનું ખનિજ છે.

૧૦. સલ્ફર (Sulfur – 0.04%)

સલ્ફર આ યાદીમાં દસમું સ્થાન ધરાવે છે. તે જ્વાળામુખીની પ્રક્રિયાઓ અને પ્રોટીનના બંધારણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

નિષ્કર્ષ

આ ૧૦ તત્વો મળીને બ્રહ્માંડનો ૯૯% થી વધુ હિસ્સો બનાવે છે. બાકીના તમામ તત્વો (જેમ કે સોનું, ચાંદી, યુરેનિયમ) ખૂબ જ અલ્પ માત્રામાં છે. આ તત્વોના સંયોજનથી જ તારાઓ, ગ્રહો અને છેવટે જીવનનું નિર્માણ થયું છે.

શું તમે આમાંથી કોઈ પણ તત્વ વિશે વધુ વિગતવાર માહિતી અથવા તેના ઔદ્યોગિક ઉપયોગો વિશે જાણવા માંગો છો?