પ્રેમ જીવનને અર્થપૂર્ણ બનાવે છે.

પ્રેમ: જીવનને અર્થસભર બનાવતું એકમાત્ર બળ

 

મનુષ્યના અસ્તિત્વના કેન્દ્રમાં જો કોઈ એક એવી લાગણી હોય જે તેને પશુથી ઉપર ઉઠાવીને ઈશ્વરની સમીપ લઈ જતી હોય, તો તે ‘પ્રેમ’ છે. કહેવાય છે કે, “પ્રેમ એ જગતનો પાયો છે.” પરંતુ પ્રેમ માત્ર એક લાગણી નથી; તે એક એવી શક્તિ છે જે નિરર્થક લાગતા જીવનમાં રંગો ભરે છે અને તેને જીવવા જેવું બનાવે છે.

જીવન જ્યારે એક રણ જેવું શુષ્ક ભાસતું હોય, ત્યારે પ્રેમ તેમાં મૃગજળ નહીં પણ અમૃતની ધાર બનીને આવે છે. પ્રેમનું એકમાત્ર અને સૌથી મહત્વનું કાર્ય એ છે કે તે જીવનને ‘અર્થ’ આપે છે.

૧. અસ્તિત્વને ઉદ્દેશ્ય મળે છે

પ્રેમ વગરનું જીવન એક એવી હોડી જેવું છે જેની પાસે હલેસાં તો છે પણ કોઈ દિશા નથી. જ્યારે તમે કોઈને પ્રેમ કરો છો—પછી તે તમારા માતા-પિતા હોય, જીવનસાથી હોય, સંતાનો હોય કે ઈશ્વર—ત્યારે તમારું જીવન કેન્દ્રિત બને છે. તમારી મહેનત, તમારી દોડધામ અને તમારા સંઘર્ષ પાછળ એક ચોક્કસ ચહેરો હોય છે. આ ચહેરો જ જીવનને અર્થ આપે છે. તમે શા માટે જીવો છો? આ પ્રશ્નનો ઉત્તર જ્યારે કોઈના સ્મિતમાં મળી જાય, ત્યારે જીવન સાચા અર્થમાં સાર્થક લાગે છે.

૨. નિઃસ્વાર્થતા અને આત્મીયતાનો સંગમ

પ્રેમનું પ્રથમ પગથિયું ‘હું’ માંથી ‘અમે’ તરફનું પ્રયાણ છે. જ્યાં સુધી માણસ માત્ર પોતાના માટે જીવે છે, ત્યાં સુધી તેનું જીવન મર્યાદિત અને સંકુચિત હોય છે. પણ જે ક્ષણે તે બીજાના સુખમાં પોતાનું સુખ શોધવા લાગે છે, તે ક્ષણે તેના જીવનનો વ્યાપ વધી જાય છે.

“પ્રેમ એટલે લેવું નહીં, પણ સતત આપતા રહેવું.”

આ આપવાની ભાવના જ મનુષ્યને આંતરિક શાંતિ આપે છે. જ્યારે તમે કોઈના આંસુ લૂછો છો અથવા કોઈના ચહેરા પર સ્મિત લાવો છો, ત્યારે તમને સમજાય છે કે જીવનનો અર્થ બેંક બેલેન્સ વધારવામાં નહીં, પણ સંબંધોની મૂડી એકઠી કરવામાં છે.

૩. મુશ્કેલીઓમાં સંજીવની સમાન

જીવન હંમેશા ફૂલોની પથારી નથી હોતું. તેમાં કાંટા પણ આવે છે અને તોફાનો પણ. આ કપરા સમયમાં જે તાકાત આપણને ટકાવી રાખે છે, તે પ્રેમ છે. એક બીમાર વ્યક્તિ માટે દવાની અસર ત્યારે જ બમણી થાય છે જ્યારે તેને આપનારના હાથમાં પ્રેમ હોય. વિજ્ઞાન પણ સ્વીકારે છે કે પ્રેમ અને હૂંફ માનસિક તણાવને દૂર કરી શકે છે. જ્યારે આખું જગત તમારી વિરુદ્ધ હોય, ત્યારે “હું તારી સાથે છું” એવું કહેનાર એક વ્યક્તિનો પ્રેમ આખા જીવનને ફરીથી બેઠું કરવાની શક્તિ આપે છે.

૪. સર્જનાત્મકતાનું ઉદગમસ્થાન

દુનિયાની શ્રેષ્ઠ કવિતાઓ, અદભૂત ચિત્રો અને અમર સ્થાપત્યો (જેમ કે તાજમહેલ) પ્રેમની જ દેન છે. પ્રેમ માણસની અંદર છુપાયેલી સર્જનાત્મકતાને જગાડે છે. જ્યારે હૃદય પ્રેમથી ભરેલું હોય, ત્યારે તે સુંદરતા જોવા માટે સક્ષમ બને છે. પ્રેમ આપણને પ્રકૃતિ સાથે, સંગીત સાથે અને કળા સાથે જોડે છે. અર્થપૂર્ણ જીવન એટલે એવું જીવન જેમાં સુંદરતાનો અનુભવ હોય, અને પ્રેમ વગર સુંદરતા અધૂરી છે.

૫. પ્રેમ અને આધ્યાત્મિકતા

નરસિંહ મહેતાથી લઈને મીરાં સુધી અને રૂમીથી લઈને કબીર સુધી, દરેક સંતોએ પ્રેમ દ્વારા જ પરમાત્માને પામ્યા છે. આધ્યાત્મિકતાની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો પ્રેમ એ પરમાત્માનું જ સ્વરૂપ છે. જે વ્યક્તિ માનવમાત્રને પ્રેમ કરી શકે છે, તેને જ ઈશ્વરનો સાક્ષાત્કાર થાય છે. જીવનનો અંતિમ અર્થ મોક્ષ કે મુક્તિ હોઈ શકે, પણ તે માર્ગ ‘પ્રેમ’ ની ગલીમાંથી જ પસાર થાય છે.

પ્રેમનો અર્થ માત્ર રોમેન્ટિક નથી

ઘણીવાર આપણે પ્રેમને માત્ર સ્ત્રી-પુરુષના આકર્ષણ પૂરતો મર્યાદિત ગણી લઈએ છીએ, પણ પ્રેમનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે:

• માતૃપ્રેમ: જે જીવનની શરૂઆતને અર્થ આપે છે.

• મિત્રતા: જે જીવનના સંઘર્ષને હળવો બનાવે છે.

• દેશપ્રેમ: જે જીવનને બલિદાન અને ગૌરવનો અર્થ આપે છે.

• માનવતા: જે સમગ્ર વિશ્વને એક પરિવાર (વસુધૈવ કુટુંબકમ્) બનાવે છે.

નિષ્કર્ષ

જો પ્રેમ ન હોત, તો મનુષ્ય એક યંત્ર સમાન હોત. તેની પાસે બુદ્ધિ હોત, પણ હૃદય ન હોત; તેની પાસે સફળતા હોત, પણ સંતોષ ન હોત. પ્રેમ જ છે જે માણસને ક્ષમા કરતા શીખવે છે, જતું કરતા શીખવે છે અને સૌથી અગત્યનું, બીજાના અસ્તિત્વનો સ્વીકાર કરતા શીખવે છે.

જીવનનો હેતુ લાંબુ જીવવાનો નથી, પણ જીવનને કેટલું ઊંડાણપૂર્વક અને પ્રેમપૂર્વક જીવ્યા તે મહત્વનું છે. એટલે જ કહી શકાય કે, પ્રેમ એક જ કામ કરે છે—તે ક્ષણભંગુર જીવનને શાશ્વત અર્થ આપે છે.