શરીર પોષક તત્વો શા માટે શોષી શકતું નથી?

આજકાલ ઘણા લોકો પૂરતો અને સારો ખોરાક લેતા હોવા છતાં થાક, વાળ પડવું, કમજોરી, વજન ઘટવું જેવી સમસ્યાઓ અનુભવતા હોય છે. તેનું મુખ્ય કારણ ઘણીવાર શરીર દ્વારા પોષક તત્વોનું યોગ્ય શોષણ ન થવું હોય છે. આ સ્થિતિને તબીબી ભાષામાં મેલએબ્ઝોર્પ્શન (Malabsorption) કહેવામાં આવે છે.

આ બ્લોગમાં આપણે સરળ ભાષામાં સમજીએ કે શરીર પોષક તત્વો શા માટે શોષી શકતું નથી, તેના લક્ષણો શું છે અને તેનો ઉપાય શું હોઈ શકે.

પોષક તત્વોનું શોષણ શું છે?

અમે જે ખોરાક લઈએ છીએ તે પેટ અને આંતરડામાં પચે છે. ત્યારબાદ તેમાં રહેલા વિટામિન, મિનરલ, પ્રોટીન, કાર્બોહાઇડ્રેટ અને ચરબી નાના આંતરડાં દ્વારા લોહીમાં શોષાય છે. જો આ પ્રક્રિયામાં કોઈ ખોટ આવે, તો શરીરને જરૂરી પોષણ મળતું નથી.

શરીર પોષક તત્વો શોષી ન શકવાના મુખ્ય કારણો

1️⃣ પાચન સંબંધિત સમસ્યાઓ

જો ખોરાક સારી રીતે પચતો નથી, તો પોષક તત્વો શોષાઈ શકતા નથી.

• પેટમાં એસિડ ઓછું હોવું
• પેન્ક્રિયાઝના એન્ઝાઇમ્સની ઉણપ
• પિત્તાશય અથવા પિત્ત (Bile) ની સમસ્યા

👉 ઉદાહરણ તરીકે, એન્ઝાઇમ્સની ઉણપમાં ચરબી અને પ્રોટીન પચતા નથી.

2️⃣ આંતરડાની બીમારીઓ

નાનું આંતરડું પોષક તત્વો શોષવાનું મુખ્ય કામ કરે છે. જો તેમાં સમસ્યા હોય તો શોષણ ઘટે છે.

• સિલિયાક રોગ
• IBS / IBD (જેમ કે ક્રોન્સ રોગ)
• આંતરડાની ચેપ અથવા કૃમિ (Worm infection)

3️⃣ ગટ હેલ્થ ખરાબ હોવું

• સારા અને ખરાબ બેક્ટેરિયાનું અસંતુલન
• વારંવાર એન્ટિબાયોટિક લેવાં
• લીકી ગટ સિન્ડ્રોમ

સારા બેક્ટેરિયા વિટામિન B12, K અને બાયોટિન શોષવામાં મદદ કરે છે.

4️⃣ ખોરાકની ખોટી જોડણી (Nutrient Interaction)

કેટલાક ખોરાક અથવા પોષક તત્વો બીજાંના શોષણમાં અડચણ કરે છે.

• વધુ કેલ્શિયમ → આયર્ન અને ઝિંક ઓછું શોષાય
• ભોજન સાથે ચા અથવા કોફી → આયર્નનું શોષણ ઘટે છે

5️⃣ જીવનશૈલીના કારણો

• સતત તણાવ અને ચિંતા
• પૂરતી ઊંઘ ન લેવાં
• ધૂમ્રપાન અને દારૂ
• ખૂબ ઝડપથી ખાવું

👉 તણાવના કારણે પાચન માટે જરૂરી એન્ઝાઇમ્સ ઓછા થાય છે.

6️⃣ અન્ય તબીબી સમસ્યાઓ

• થાયરોઇડની સમસ્યા
• ડાયાબિટીસ
• એનિમિયા (લોહીની ઉણપ)
• લીવર સંબંધિત રોગ

7️⃣ ઉંમર અને હોર્મોનલ ફેરફાર

• ઉંમર વધે તેમ પાચન અને શોષણ ક્ષમતા ઘટે છે
• મહિલાઓમાં હોર્મોનલ અસંતુલન

પોષક તત્વો ન શોષાવાના સામાન્ય લક્ષણો

• સતત થાક અને કમજોરી
• વાળ પડવા અને નખ નબળાં થવું
• વજન ઘટવું અથવા પેટ ફૂલવું
• વારંવાર બીમાર પડવું
• ચક્કર આવવા અથવા ત્વચા ફિક્કી દેખાવું

પોષક તત્વોનું શોષણ કેવી રીતે સુધારવું?

✅ ધીમે અને સારી રીતે ચાવીને ખાવું

✅ પ્રોબાયોટિક ખોરાક સામેલ કરો (દહીં, છાશ)

✅ પાચન માટે મદદરૂપ મસાલા ઉમેરો (જીરુ, અજમો, આદુ)

✅ ભોજન પછી તરત ચા/કોફી ન પીવો

✅ તણાવ ઓછો કરો અને પૂરતી ઊંઘ લો

✅ જરૂર હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લો અને તપાસ કરાવો

નિષ્કર્ષ

માત્ર સારો ખોરાક લેવો પૂરતો નથી, શરીર તે ખોરાકમાંથી પોષક તત્વો શોષી શકે તે પણ એટલું જ મહત્વનું છે. જો તમે લાંબા સમયથી થાક, કમજોરી અથવા અન્ય લક્ષણો અનુભવતા હો, તો તેને અવગણશો નહીં. સમયસર કારણ શોધીને જીવનશૈલી અને આહાર સુધારવાથી આ સમસ્યા નિયંત્રિત કરી શકાય છે.