માતા-પિતાની સાથે રહેતા ભારતીય મિલેનિયલ્સ હંમેશા ફ્રસ્ટ્રેટ કેમ અનુભવે છે?
ભારતમાં માતા-પિતાની સાથે રહેવું ક્યારેય અસમાન્ય માનવામાં આવ્યું નથી.
આપણી સંસ્કૃતિમાં તો તે **“સંસ્કાર”, “સંવાદિતા” અને “પરિવારપ્રેમ”**નો પ્રતીક ગણાય છે.
છતા પણ આજના ઘણા મિલેનિયલ્સ (1985–1996 વચ્ચે જન્મેલા લોકો) અંદરથી એક અલગ જ મનોદશામાં જીવે છે —
તે મનોદશા છે સતત ફ્રસ્ટ્રેશન, ઉમર પ્રમાણે પોતાની ઓળખ ન હોવાનું દુઃખ અને મૌન થાક.
આ ફ્રસ્ટ્રેશન અણગમ્યા સંતાન હોવાનો સંકેત નથી.
આ તો એક એવી અંદરની ટકરાવની સ્થિતિ છે, જ્યાં જૂની પારિવારિક વ્યવસ્થા અને નવી પેઢીની હકીકત એકબીજાને સમજી શકતી નથી.
1. “પરિવાર પહેલા” અને “મારી પોતાની ઓળખ” વચ્ચેની ઝંખના
ભારતીય પરિવારમાં બાળકને શીખવવામાં આવે છે:
– મોટાઓની વાત માનવી
– પ્રશ્ન ન પૂછવો
– પરિવારની ઇચ્છા પહેલા રાખવી
પણ મિલેનિયલ વયે પહોંચીને માનવી:
– પોતાની વિચારધારા
– પોતાની ભાવનાઓ
– પોતાની જીવનશૈલી
વિશે વિચારવા લાગે છે.
અહીંથી સંઘર્ષ શરૂ થાય છે.
જ્યારે કોઈ મજબૂતીથી પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરે છે, ત્યારે તેને કહેવામાં આવે છે:
“આપણા ઘરમાં આવું નથી થતું.”
“આ પશ્ચિમી વિચાર છે.”
“અહંકાર આવી ગયો છે.”
આ રીતે પોતાને વ્યક્ત કરવાનું પણ મુશ્કેલ બની જાય છે.
2. જવાબદારી મળે છે, અધિકાર મળતો નથી
ઘણાબધા ભારતીય મિલેનિયલ્સ:
– ઘરખર્ચમાં મદદ કરે છે
– EMI ભરતા હોય છે
– નાના ભાઈ-બહેનના અભ્યાસમાં ફાળો આપે છે
– માતા-પિતાની સારવાર માટે બચત કરે છે
છતા પણ:
– કારકિર્દી પસંદગી
– પૈસા ક્યા ખર્ચવા
– ક્યાં રોકાણ કરવું
આ નિર્ણયોમાં આખરી વાત માતા-પિતાની જ ચાલે છે.
આનાથી અનુભૂતિ થાય છે:
“મારે જવાબદારી તો છે, પણ મને સત્તા નથી.”
3. કાળજીના નામે સતત દેખરેખ
ભારતીય પરિવારમાં પ્રેમ ઘણી વાર આવા પ્રશ્નોમાં વ્યક્ત થાય છે:
– ક્યાં જઈ રહ્યો છે?
– કેટલા વાગે આવશે?
– કોની સાથે હતો?
માતા-પિતાની નજરે આ કાળજી છે,
પણ એક મોટા વ્યક્તિ માટે આ ઘુટણભર્યું નિયંત્રણ બની જાય છે.
ઘણા ઘરમાં “પ્રાઇવસી” શબ્દને શંકા તરીકે જોવામાં આવે છે:
“છુપાવવાનું શું છે?”
“તુ અમારા ઘરમાં રહે છે!”
આ ભાવનાત્મક થાક તરફ દોરી જાય છે.
4. લગ્ન – મુક્તિ નથી, દબાણ છે
ખાસ કરીને સ્ત્રીઓ માટે, લગ્નને ઘણી વાર એવું બતાવવામાં આવે છે કે:
“લગ્ન પછી તને સ્વતંત્રતા મળશે.”
હકીકતમાં ઘણી સ્ત્રીઓ:
– એક નિયંત્રણમાંથી બહાર આવી
– બીજાં નિયંત્રણમાં પ્રવેશ કરે છે
આ વિચારથીज:
– ડર
– ગુંચવણ
– અંદરની ચીડ
વધતી જાય છે.
5. સ્ત્રીઓ ઉપર બમણો ભાર
ભારતીય મિલેનિયલ મહિલા પાસે અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તે:
– આધુનિક, નોકરી કરતી સ્ત્રી બને
– સાથે સાથે સંસ્કારી દીકરી પણ બને
ઘરે રહેતાં:
– ઘરકામ
– સમયપાલન
– સંબંધોની જવાબદારી
– ભાવનાત્મક સંભાળ
બધું તેની જ ખાંધે મૂકવામાં આવે છે.
અને જ્યારે તે થાકેલી અનુભવે છે, ત્યારે કહેવામાં આવે:
“આ તો જીવન છે.”
6. તુલના – રોજિંદી માનસિક સતામણી
આપણા પરિવારોમાં તુલના બહુ સામાન્ય છે:
– “શર્માજીનો દીકરો તો ફ્લેટ લઇ બેઠો.”
– “તેની દીકરી તો પાછી સેટ થઇ ગઈ.”
આ વાતો મજાકમાં કહેવાય છે,
પણ મન પર તે ધીમી ઝેરી અસર કરે છે.
7. ભાવનાઓને અવગણવામાં આવે છે
માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિશે વાત કરવી ભારતીય પરિવારમાં સરળ નથી:
– તણાવ = વધારે વિચાર
– થાક = આળસ
– ઉદાસીનતા = નાટક
આથી મિલેનિયલ્સ પોતાની સમસ્યા અંદર જ દબાવી રાખે છે.
8. શાંતિ માટે સમાધાન, અંદરથી રોષ
ઘણા મિલેનિયલ્સ ઝઘડો ટાળવા:
– ચૂપ રહે છે
– પોતાની જરૂરિયાત દબાવે છે
– ચર્ચા ટાળે છે
પરિણામે ફ્રસ્ટ્રેશન:
– ગુસ્સા
– મૌન
– શારીરિક થાક
રૂપે બહાર આવે છે.
9. અણગમ્યા લાગવાનો ડર
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં કૃતજ્ઞતા અને આજ્ઞાપાલન જોડાયેલા છે.
એટલે પોતાની અસંતુષ્ટિ વ્યક્ત કરવી એટલે:
“અમે તને બધું આપ્યું, છતાં ફરિયાદ?”
આ ડર વ્યક્ત થવાનું અટકાવે છે.
અંતિમ વિચાર
ભારતીય મિલેનિયલ્સ પરિવારનો વિરોધ નથી કરતા.
તેઓ ફક્ત એટલું ઈચ્છે છે કે:
– તેઓને મોટા તરીકે સ્વીકારવામાં આવે
– માર્ગદર્શન નિયંત્રણમાં ન બદલાય
– પરિવાર આશ્રય બને, કેદ નહીં
જ્યારે સંસ્કૃતિ બદલાતી દુનિયાને સમજશે, ત્યારે ફ્રસ્ટ્રેશન સંબંધોમાં નહીં રહે.